Gdzie szukać majątku zmarłego? Konta, polisy, nieruchomości

W skrócie. Majątku zmarłego nie sprawdzisz w jednym rejestrze. Odtwarzasz go z trzech źródeł:
dokumentów i informacji od osób bliskich, zapytań do instytucji oraz rejestrów publicznych.

Jedno narzędzie szuka za Ciebie w wielu miejscach naraz: Centralna Informacja o Rachunkach.
Obejmuje jednak tylko rachunki bankowe i działa dopiero po uzyskaniu dokumentu spadkowego, czyli prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo
zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Szukanie informacji nie jest przyjęciem ani odrzuceniem spadku. Możesz zacząć od razu, a sześciomiesięczny termin na decyzję biegnie niezależnie od tego, na jakim etapie jesteś.

Jak ustalić majątek po zmarłym: 8 kroków

Zanim zaczniesz

Część instytucji poda informacje tylko spadkobiercy z dokumentem spadkowym. Banki i ubezpieczyciele są związane tajemnicą. Dlatego kroki 1, 4 i 5 wykonasz od razu, a w pozostałych część zrobisz dopiero po uzyskaniu dokumentu. O wyborze między sądem a notariuszem piszemy w przewodniku Notariusz czy sąd: jak wybrać.

Zapisuj, co i skąd wiesz. Lista składników z wartościami i źródłami przyda się do spisu inwentarza i zgłoszenia do urzędu skarbowego. Wygodnie prowadzić ją w pobranej checkliście.

Wpisz termin w kalendarzu już dziś. Sześć miesięcy na decyzję o spadku liczy się od dowiedzenia się o powołaniu do spadku. Ustaw przypomnienie z zapasem, a w razie wątpliwości co do daty zapytaj prawnika.

Ustal, co wchodzi w skład spadku. Jeśli zmarły pozostawał w małżeństwie ze wspólnością majątkową, połowa wspólnych składników przysługuje małżonkowi i nie stanowi spadku. Nie należą do niego również rzeczy cudze, na przykład pożyczone zmarłemu. Warto też odnotować darowizny dokonane za życia, ponieważ mogą mieć znaczenie przy zachowku. Więcej na ten temat piszemy w przewodniku Zachowek: kiedy przysługuje.

Kiedy można korzystać ze środków zmarłego?
Do czasu wyjaśnienia sytuacji prawnej warto nie sprzedawać ani nie wypłacać składników spadku.
Wyjątkiem mogą być udokumentowane koszty pogrzebu (patrz krok 2). Wątpliwości warto omówić z prawnikiem.

Osiem kroków

1. Dokumenty i źródła informacji

Zacznij od tego, co już wiesz i co masz legalnie pod ręką. Jeśli prowadziłeś ze zmarłym wspólne życie, wiele informacji masz w pamięci i we wspólnych dokumentach. Przejrzyj też dokumenty zmarłego przechowywane w domu: umowy, wyciągi, polisy, akty notarialne. Najwięcej mówią wyciągi z konta: regularne przelewy to zwykle składki ubezpieczeniowe, nieznane wpływy to odsetki, dywidendy lub czynsz, a raty to kredyty.

• dokumenty wspólne oraz te, które zmarły Ci udostępnił, także w formie elektronicznej,
• informacje od osób bliskich, które mogły znać sprawy finansowe zmarłego,
• wspólni doradcy i znane Ci instytucje: księgowy, doradca finansowy lub inwestycyjny, pośrednik ubezpieczeniowy, notariusz, pracodawca. Zwykle obowiązuje ich tajemnica, więc część informacji przekażą dopiero po okazaniu dokumentu spadkowego, ale warto zapytać, do kogo i o co możesz się zwrócić,
• w wyciągach: przelewy do towarzystw ubezpieczeniowych, domów maklerskich, funduszy i giełd kryptowalut,
• PIT-y zmarłego oraz PIT-8C i PIT-11 od płatników,
• klucz lub pokwitowanie skrytki bankowej.

Granice, o których warto pamiętać
Korespondencja, konta i urządzenia zmarłego (poczta, e-mail, telefon, aplikacje) podlegają ochronie prawnej. Nie loguj się na cudze konta i nie otwieraj zamkniętej korespondencji kierowanej do zmarłego na własną rękę. W razie potrzeby zapytaj prawnika lub dostawcę usługi, który ma własną procedurę dla spadkobierców.

GDZIE SZUKAĆ
Dokumenty w domu i wspólne, osoby bliskie, doradcy zmarłego, wyciągi.
CO PRZYGOTOWAĆ
Nic formalnego. Wystarczy checklista lub notes.

2. Banki i rachunki

Gdy znasz bank, napisz do niego jako spadkobierca (wzór pisma w załączniku). Gdy nie wiesz, w jakich bankach były konta, skorzystaj z Centralnej Informacji o Rachunkach prowadzonej przez banki za pośrednictwem Krajowej Izby Rozliczeniowej.

1. Składasz pisemne żądanie w dowolnym banku. Nie musi to być bank zmarłego.
2. Okazujesz dokument spadkowy, a bank weryfikuje Twój tytuł prawny do spadku.
3. Bank pozyskuje informację z Centralnej Informacji o Rachunkach. Banki mają na odpowiedź 3 dni robocze.
4. Dostajesz zbiorczą informację: kto prowadzi lub prowadził rachunki zmarłego, numery rachunków i czy są nadal prowadzone. Obejmuje ona także rachunki wspólne (bez danych współposiadacza) i rachunki w SKOK-ach, ale bez sald. Szczegóły uzyskasz w każdej instytucji osobno.

Bank może pobrać za to opłatę, nie wyższą jednak niż koszt wygenerowania informacji. Umowa rachunku osoby fizycznej rozwiązuje się z dniem jej śmierci, ale bank wypłaca środki osobie, która ma do nich tytuł.

Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci. Zapytaj bank, czy zmarły taką wydał. Dotyczy to rachunków oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych i lokat, ale nie rachunków wspólnych. Wypłacone z niej środki nie wchodzą do spadku, a zasady, limit i zgłoszenie do urzędu skarbowego opisujemy w artykule Czego nie dziedziczy się w spadku, w sekcji o dyspozycji wkładem.

Koszty pogrzebu. Z rachunków oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych i lokat bank jest obowiązany wypłacić koszty pogrzebu osobie, która przedstawi rachunki, w wysokości zgodnej ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku. Ustawa wymaga okazania rachunków, a nie dokumentu spadkowego. Wypłacona kwota nie wchodzi do spadku. Nie dotyczy to rachunków wspólnych. Zachowaj faktury.

GDZIE SZUKAĆ
Konkretny bank; dowolny bank (Centralna Informacja o Rachunkach).
CO PRZYGOTOWAĆ
Dokument spadkowy, odpis zupełny aktu zgonu, dowód tożsamości.

3. Polisy i ubezpieczenia

W Polsce nie ma publicznej wyszukiwarki, w której wpiszesz nazwisko zmarłego i zobaczysz jego polisy.
Szukasz więc po śladach.

• składki w wyciągach i numery polis w dokumentach,
• dział kadr pracodawcy (wiele firm ma grupowe ubezpieczenie na życie),
• kredyt, karta lub konto z dołączonym ubezpieczeniem,
• zapytanie do towarzystw, które mogły ubezpieczać zmarłego, z aktem zgonu i danymi zmarłego.

Polisy inwestycyjne (UFK). Część polis łączy ochronę ubezpieczeniową z inwestowaniem składek w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe, więc może mieć wartość finansową. Zapytaj ubezpieczyciela, jakie świadczenie przysługuje po śmierci ubezpieczonego i komu.

Świadczenie dla uposażonego. Informację o uposażonych zwykle otrzymuje tylko uposażony, więc odpowiedź „nie możemy udzielić informacji” nie musi oznaczać braku polisy. Zasady wypłaty i terminy opisujemy w artykule Czego nie dziedziczy się w spadku, w sekcji o polisach i UFK. Polisy majątkowe (dom, samochód) nie wygasają automatycznie ze śmiercią właściciela.

GDZIE SZUKAĆ
Wyciągi, dokumenty polis, pracodawca, pośrednik ubezpieczeniowy, produkty bankowe, towarzystwa.
CO PRZYGOTOWAĆ
Odpis aktu zgonu, dowód tożsamości, dane zmarłego (imię, nazwisko, PESEL).

4. Nieruchomości i pojazdy

Gdy znasz numer księgi wieczystej, sprawdzisz ją w internetowej przeglądarce ksiąg wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości. Przeglądarka wymaga pełnego numeru księgi (kod wydziału, numer i cyfra kontrolna). W dziale II są właściciele, a w dziale IV hipoteki, które wpływają na wartość spadku.

• Numeru księgi szukaj w akcie notarialnym i innych dokumentach nieruchomości. Jeśli go nie ma, zapytaj sąd rejonowy (wydział ksiąg wieczystych) właściwy dla położenia nieruchomości.
• Nie dla każdej nieruchomości jest założona księga wieczysta. Takie nieruchomości ujawnia ewidencja gruntów i budynków, o wypis z której można wnioskować w starostwie.
• Pojazdy: dowód rejestracyjny, polisa OC, karta pojazdu. Informacje o pojazdach zmarłego można też uzyskać z Centralnej Ewidencji Pojazdów (CEPiK), składając wniosek o udostępnienie danych i wykazując interes prawny.

GDZIE SZUKAĆ
Akt notarialny, przeglądarka ksiąg wieczystych, sąd rejonowy, ewidencja gruntów w starostwie, wydział komunikacji.
CO PRZYGOTOWAĆ
Numer księgi lub adres i numer działki, dokumenty pojazdu, uzasadnienie interesu prawnego.

5. Przedmioty wartościowe

Przedmioty wartościowe szuka się inaczej niż rachunki: trzeba je znaleźć fizycznie, potwierdzić i zabezpieczyć. Chodzi o biżuterię, zegarki, dzieła sztuki, antyki, kolekcje (monety, znaczki, wina, książki), metale szlachetne, gotówkę, instrumenty i sprzęt.

• Gdzie szukać: dom, skrytka bankowa lub sejf, ale też rzeczy, które są u kogoś: w depozycie, komisie, domu aukcyjnym, lombardzie, pracowni konserwatorskiej albo pożyczone znajomym.
• Czym to potwierdzić: faktury, certyfikaty, polisy na dzieła sztuki, zdjęcia, korespondencja z antykwariatami i domami aukcyjnymi.
• Jak zabezpieczyć: spisz i sfotografuj przedmioty, najlepiej w obecności innych spadkobierców, i do czasu wyjaśnienia sytuacji prawnej nie sprzedawaj ani nie rozdawaj. Taki spis przyda się przy spisie inwentarza.
• Wycena: w razie potrzeby biegły lub rzeczoznawca, a dla dzieł sztuki antykwariat lub dom aukcyjny. Wartości trafią do zgłoszenia SD-Z2 i podziału spadku.
• Czego nie wliczać: rzeczy pożyczonych zmarłemu, w leasingu lub wynajmie oraz części należącej do małżonka przy wspólności majątkowej.
• Broń: zasady dotyczące broni po zmarłym, także zabytkowej, są szczególne, a jej posiadanie bez wymaganych uprawnień może grozić odpowiedzialnością karną. Zanim cokolwiek z nią zrobisz, skontaktuj się z policją lub prawnikiem.

GDZIE SZUKAĆ
Dom, skrytka bankowa, komis, dom aukcyjny, osoby, u których przedmioty mogły się znajdować.
CO PRZYGOTOWAĆ
Faktury, certyfikaty, zdjęcia, spis przedmiotów, w razie potrzeby wycena.

6. Inwestycje, firma i prawa

Tu nie ma jednego narzędzia, które znajdzie wszystko. Szukasz po śladach i pytasz konkretne instytucje, już jako spadkobierca.

• Instrumenty finansowe i fundusze: rachunek papierów wartościowych prowadzi dom maklerski lub bank. Wskazówką są PIT-8C i przelewy.
• Udziały i firma: umowa spółki, KRS, CEIDG. Przy firmie sprawdź, czy ustanowiono zarząd sukcesyjny.
• Kryptowaluty: ślady w wyciągach (przelewy do giełd) i w dokumentach, adresy portfeli. Dostęp do konta lub portfela zmarłego wymaga ustaleń z dostawcą usługi i prawnikiem, nie loguj się na nie na własną rękę.
• Prawa majątkowe: prawa autorskie i licencje, domeny internetowe, spółdzielcze prawo do lokalu, wkłady w kasie zapomogowo-pożyczkowej.
• Środki w aplikacjach: e-portfele i konta płatnicze, nie tylko giełdy kryptowalut.
• Należności zmarłego: pożyczki udzielone innym, zaległe czynsze i inne zobowiązania wobec zmarłego.

GDZIE SZUKAĆ
Dom maklerski, bank, KRS, CEIDG, giełdy kryptowalut.
CO PRZYGOTOWAĆ
Dokument spadkowy, odpis aktu zgonu.

7. Świadczenia i należności

Po zmarłym mogą pozostać niewypłacone świadczenia i należności, o których rodzina nie zawsze wie. Nie wszystkie trafiają do spadku, a o tym, co jest poza nim, piszemy w artykule Czego nie dziedziczy się w spadku. Tutaj chodzi o to, gdzie ich szukać i o co zapytać.

• ZUS lub KRUS: zasiłek pogrzebowy, niewypłacona emerytura lub renta, środki na subkoncie w ZUS i w OFE. O informacje pytasz w ZUS lub w OFE, a przy subkoncie i OFE znaczenie ma to, czy zmarły wskazał osoby uprawnione.
• Renta rodzinna i renta wdowia: renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny zmarłego, a renta wdowia (zbieg własnego świadczenia ze świadczeniem po zmarłym małżonku) wdowom i wdowcom. Wniosek składa się do ZUS lub KRUS, a warunki zależą m.in. od rodzaju świadczenia i wieku. To świadczenia przyznawane uprawnionej osobie, a nie składnik spadku.
• PPK: środki zgromadzone w pracowniczych planach kapitałowych. Informację uzyskasz w instytucji finansowej prowadzącej PPK lub u pracodawcy zmarłego.
• Pracodawca: zaległe wynagrodzenie, ekwiwalent za niewykorzystany urlop, odprawa pośmiertna. Zapytaj dział kadr.
• Urząd skarbowy, ZUS i NFZ: zwrot podatku, nadpłaty składek.

Zapisz, od kogo, w jakiej kwocie i na jakiej podstawie otrzymałeś lub możesz otrzymać każde z tych świadczeń. Przyda się to przy zgłoszeniu do urzędu skarbowego i podziale spadku.

GDZIE SZUKAĆ
ZUS lub KRUS, OFE, instytucja prowadząca PPK, dział kadr pracodawcy, urząd skarbowy.
CO PRZYGOTOWAĆ
Odpis aktu zgonu, dokumenty rodzinne, w razie potrzeby dokument spadkowy.

8. Długi

Ustalenie majątku to połowa obrazu. Druga połowa to zobowiązania zmarłego: kredyty, pożyczki, zaległości podatkowe, rachunki i poręczenia.

Jak je sprawdzić (BIK, Krajowy Rejestr Zadłużonych, zapytania do banków i urzędów), opisujemy w przewodniku Jak sprawdzić, czy zmarły miał długi. Wyniki obu przewodników razem pozwalają zdecydować, czy spadek przyjąć, czy odrzucić.

GDZIE SZUKAĆ
BIK, Krajowy Rejestr Zadłużonych, banki, urząd skarbowy, ZUS.
CO PRZYGOTOWAĆ
Odpis aktu zgonu; część zapytań wymaga dokumentu spadkowego.

Podsumowanie

Najczęstsze błędy

Czekanie z szukaniem do końca 6 miesięcy. Decyzja o spadku powinna opierać się na wiedzy o majątku i długach.

Zakładanie, że bank lub ubezpieczyciel sam się odezwie. Zwykle dowiadują się o śmierci od rodziny.

Mylenie Centralnej Informacji o Rachunkach z informacją o saldach. Wskazuje instytucje, nie kwoty.

Pominięcie świadczeń i należności. Zasiłek, niewypłacone świadczenia i należności od pracodawcy łatwo przeoczyć, a mają znaczenie przy rozliczeniach.

Warto skorzystać z pomocy prawnika

Ta lista pomaga uporządkować poszukiwania, ale każda sprawa spadkowa ma swoje okoliczności.

Warto skorzystać z pomocy prawnika, który przeprowadzi przez formalności i pomoże podjąć decyzję na podstawie pełnego obrazu sytuacji, zwłaszcza gdy:

• podejrzewasz długi zmarłego albo prowadził on działalność gospodarczą,
• w rodzinie są wątpliwości lub spór wokół spadku,
• majątek jest za granicą lub rozproszony,
• zbliża się koniec 6-miesięcznego terminu, a obraz sytuacji nadal jest niepełny.

Jeśli wolisz, aby ustalenie i uporządkowanie majątku zmarłego, czyli rozmowy z instytucjami, pisma i pilnowanie terminów, wzięła na siebie kancelaria, chętnie Ci w tym pomożemy. To etap wymagający czasu i uwagi, a w trudnym okresie nie musisz podejmować go sam.

Napisz lub zadzwoń do nas. Porozmawiajmy o tym, jak możemy Ci pomóc.